کمک‌کننده به رشد اقتصادی یا بازوی تأمین مالی سهام‌داران؟

مثبت نیوز – طی سال گذشته 28 بانک کشور مجموعاً 10 هزار و 578 هزار میلیارد تومان تسهیلات پرداخت کرده‌اند، رقمی که نسبت به 7 هزار و 652 همت سال 1403 رشد 38 درصدی داشته است. این داده‌ها نشان می‌دهد طی سال گذشته سهم بانک‌های دولتی از کل تسهیلات نظام بانکی 21.5 درصد و سهم بانک‌های غیردولتی 78.5 درصد بوده، همچنین سهم بانک‌های دولتی تخصصی و توسعه‌ای از کل تسهیلات نظام بانکی کمتر از 7 درصد بوده است. طبق این داده‌ها، 11 بانک اول حدود 80 درصد از تسهیلات را پرداخت کرده و سهم 11 بانک انتهایی تنها 6.7 درصد است.
داده‌های بانک مرکزی ایران نشان می‌دهد اگرچه پس از خصوصی‌سازی برخی بانک‌های دولتی، سهم این بانک‌ها از اعتبارات به طور قابل‌توجهی کاسته شده، اما بانک‌های دولتی همچنان یکی از بازیگران اصلی تأمین مالی اقتصاد ایران هستند. مجموع 8 بانک‌ تجاری و توسعه‌‌ای دولتی شامل بانک ملی، بانک سپه، بانک کشاورزی، بانک مسکن، بانک صنعت و معدن، بانک توسعه تعاون، پست بانک و بانک توسعه صادرات در سال‌های ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴ به ترتیب حدود 1650 همت و 2269 همت پرداخت کرده‌اند. با لحاظ کل تسهیلات نظام بانکی که در سال 1403 حدود 7 هزار و 664 همت و در سال 1404 حدود 10 هزار و 578 همت بوده، سهم بانک‌های کاملاً دولتی از تسهیلات‌دهی در کشور حدود 21.5 درصد در هر دو سال 1403 و 1404 بوده است. براین‌اساس، نزدیک به ۷۸.۵ درصد از اعتبارات نیز توسط بانک‌های غیردولتی و خصوصی تأمین شده است. این ترکیب نشان می‌دهد بار اصلی تأمین مالی اقتصاد بر دوش بانک‌های غیردولتی قرار دارد، اما اهمیت بانک‌های دولتی صرفاً به سهم آنها از تسهیلات محدود نمی‌شود. این بانک‌ها اگرچه تنها حدود ۲۱.۵ درصد از کل تسهیلات بانکی کشور را پرداخت می‌کنند و بیش از 78 درصد اعتبارات در اختیار بانک‌های غیردولتی است، اما وزن اقتصادی بانک‌های دولتی بیش از سهم عددی آنهاست.

آن‌طور که داده‌های بانک مرکزی ایران نشان می‌دهد، طی سال 1404 بانک‌های غیردولتی (شامل بانک‌های خصوصی شده و خصوصی) درمجموع 8 هزار و 308 همت تسهیلات پرداخت کرده‌اند که نسبت به رقم 6 هزار همتی سال 1403 رشد 38 درصدی داشته است. گفته شد که این ارقام هم در سال 1403 و 1404 سهم بانک‌های غیردولتی از تسهیلات نظام بانکی را به 78.5 درصد می‌رساند. براساس این داده‌ها، در میان بانک‌های غیردولتی طی سال بانک ملت با تسهیلات 1841 همتی در رتبه اول پرداخت تسهیلات قرار دارد. بانک تجارت با 1004 همت دوم، پاسارگاد با 912 همت در جایگاه سوم، بانک صادرات با نزدیک به 910 همت در رتبه چهارم، بانک سامان با 513 همت، بانک اقتصادنوین با 496 همت، بانک شهر با 476 همت و بانک قرض‌الحسنه مهر با 440 همت در رتبه‌های بعدی قرار دارند. رفاه و خاورمیانه نیز با 331 همت و 308 همت در رتبه‌های نهم و دهم قرار دارند. در انتهای جدول بیشترین پرداخت‌کنندگان تسهیلات بانک‌های غیردولتی؛ بانک مشترک ایران و ونزوئلا با 7.5 همت، کمترین تسهیلات را پرداخت کرده است. بانک سرمایه با 10 همت، موسسه ملل با 23.7 همت، بانک گردشگری با 24.7 همت، دی با 47.5 همت و ایران زمین با 82 همت، کمترین سهم را از تسهیلات پرداختی در سال 1404 دارند. لازم به توضیح است اغلب این بانک‌ها که کمترین تسهیلات را پرداخت کرده‌اند، جزء بانک‌ها و مؤسسات ناترازند و تسهیلات‌دهی آنها تحت کنترل سیاست‌هایی همچون سیاست کنترل ترازنامه بانک مرکزی قرار دارد.