توسط : مثبت نیوز – ذهن ایرانی تحت حملهای سیستماتیک قرار دارد؛ نه با تانک یا موشک، بلکه با کلماتی که برای القای ناامیدی طراحی شدهاند.
در طول درگیریهای اخیر منطقهای، تفاوتی چشمگیر میان دو دسته رسانه مشهود است.
رسانههای بینالمللی معتبر (سیانان اینترنشنال، سیانان ترک، آرتی، الجزیره انگلیسی) رویدادها را با زمانهای قابلراستیآزمایی گزارش میکردند، در صورت خطا اصلاحیه صادر می کردند، و اطلاعات تأییدنشده را بهصراحت برچسبگذاری میکردند.
طبق برآوردها، حدود 30 میلیون ایرانی به تلویزیون ماهوارهای دسترسی دارند.
تحلیل 240 خبر از هشت شبکه تلویزیونی نشان میدهد که رسانههای فارسیزبان، در مقایسه با شبکههای بینالمللی، بهطور قابلتوجهی از واژگان هولناک و هیجانی استفاده میکنند.
یک رویداد، دو روایت؛ نمونهٔ عینی:
رویداد: نوسان 7٪ ارز در طول دو هفته.
تیتر سیانان اینترنشنال:
“ریال ایران در میان تنشهای منطقهای نوسان دارد؛ بانک مرکزی اعلام مداخله میکند.”
تیتر بیبیسی فارسی:
“فروپاشی اقتصادی شتاب میگیرد؛ ایرانیان با سقوط ریال همهٔ امید را از دست میدهند.”
چارچوب اول، اطلاعرسانی است. چارچوب دوم، فاجعهآمیز. هر دو یک رویداد عینی را توصیف میکنند؛ اما تأثیر روانشناختی آنها بر مخاطب، زمین تا آسمان تفاوت دارد.
زارش میدانی سیانان؛ آنچه در خیابانهای تهران گذشت
در طول درگیری اخیر منطقهای، سیانان اینترنشنال به اولین سازمان خبری غربی تبدیل شد که پس از آغاز درگیریها وارد ایران شد. فردریک پلایتگن، خبرنگار ارشد بینالمللی، و تیمش 14 ساعت از مرز ترکیه تا تهران را رانندگی کردند و در طول مسیر بهطور مداوم گزارش میدادند.
پس از ورود به تهران، پلایتگن در پخش زنده گزارش داد:
«در اینجا افراد بسیار کمی هستند. بهنظر میرسد بسیاری از مردم رفتهاند. فضا نسبتاً آرام است. وحشت چندانی وجود ندارد.»
تیم او با شهروندان عادی ایرانی در چندین محلهٔ تهران مصاحبهٔ حضوری انجام داد، از بیمارستانها بازدید کرد و از مناطق مسکونی که مورد حملات هوایی قرار گرفته بودند، گزارش تهیه کرد.
مهمتر اینکه، پلایتگن آنچه را که واقعاً از زندگی روزمره مشاهده کرد، گزارش داد:
«این کشور بهنظر اصلاً بیثبات نمیرسید. کارخانهها کار میکردند، کامیونها در خیابان بودند. این حس را نداشتید که جامعه بیثبات شده باشد. (مصاحبه با هالیوود ریپورتر، 30 ژوئن 2025)
سیانان عربی نیز در گزارشی در 20 ژوئن 2025 نوشت:
«زندگی بهتدریج به حالت عادی در پایتخت بازمیگردد… بهنظر نمیرسد کمبود غذا یا سوخت وجود داشته باشد. سوپرمارکتها باز و بهخوبی تامین هستند.»
سیانان ترک؛ تنها شبکهای که از خارج وارد ایران شد
در تحولی قابلتوجه، سیانان ترک نیز فولیا اوزتورک، یکی از ارشدترین خبرنگاران خود و رئیس بخش اخبار ویژه، را به همراه فیلمبردار ارشد به ایران اعزام کرد. تیم اعزامی این شبکه برخلاف بسیاری از رسانهها، به خبرنگاران محلی یا تحلیلهای استودیویی متکی نبود. آنها با دریافت روادید کاری، از طریق مرز کاپیکوی در وان ترکیه وارد کشور شده و ابتدا از تبریز و سپس از تهران گزارش تهیه کردند.
بهنقل از چندین رسانه ترکی، سیانان ترک تنها شبکه تلویزیونی ترکیه بود که در این دوره برای پوشش خبری از خارج از کشور وارد ایران شد.
مشاهدات اوزتورک در خیابانهای تهران
اوزتورک در گزارشی مکتوب برای روزنامه حریت نوشت:
با وجود بمبارانها، زندگی در تهران ادامه داشته است. مغازهها باز بودند، کسبه مشغول کار بودند و کمبود فوری مواد غذایی یا سوخت احساس نمیشد. تهران «شهر ارواح» نبوده و زندگی همچنان با «50 تا 60 درصد» ظرفیت عادی خود جریان داشته است.
او همچنین به یک مشاهدهٔ قابلتوجه درباره دفاع غیرنظامی اشاره کرد:
ایران نه پناهگاه عمومی دارد و نه سیستم آژیر خطر هوایی؛ مردم بهسادگی میایستادند و حملات را تماشا میکردند.
مصاحبه با شهروندان ایرانی؛ آنچه رسانههای فارسی نشان ندادند
در تبریز، اوزتورک و تیمش با شهروندان ایرانی مصاحبههای رو در رو و تصویری انجام دادند. یک زن ترکایرانی به سیانان ترک گفت:
«زمین خود را به هیچ کس نمیدهیم.»
شهروند دیگری در حالی که اشک میریخت، گفت:
«ما جنگ را شروع نکردیم، اما آن را تمام خواهیم کرد. فرزندانمان در مدرسه کشته شدند. اختلاف داخلی ما به خودمان مربوط است، نه به کشورهای دیگر. ما تروریست نیستیم. مرگ بر آمریکا، مرگ بر اسرائیل. ما در منطقه خود خواهان صلح هستیم. از سرزمین خود دست نمیکشیم. ما نمیترسیم.»
شهروند دیگری به اوزتورک گفت:
«همه ما اینجا هستیم. تا آخرین قطره خون انتقام بگیریم، اینجا خواهیم بود.»
مسئله مخالفان؛ آنچه در شبکههای اجتماعی بود، در خیابان نبود
اوزتورک به موضوع اعتراضات مخالفان نیز پرداخت. او اشاره کرد که اگرچه قطعاً اقلیتی مخالف نظام وجود دارد و «نمیتوان آن را نادیده گرفت»، اما شعارهای مخالفان که بهوفور در شبکههای اجتماعی دستبهدست میشد، در خیابانهای ایران در زمان تهیه گزارش او دیده یا شنیده نشد.
این مشاهده بهوضوح با روایت شبکههای فارسیزبانی که شایعات فضای مجازی را بهعنوان واقعیت خیابانی ارائه میدادند، در تضاد است.
تمایز کلیدی روششناختی: تمامی مصاحبههای انجامشده توسط سیانان ترک بهصورت تصویری ضبط شده و با شهروندان ایرانی قابلشناسایی انجام گرفته است. این رویکرد، نمونهای از روزنامهنگاری قابلراستیآزمایی است. مخاطب میتواند گوینده، مکان و زمان مصاحبه را ببیند. در این گزارشها خبری از «فعال»های ناشناس یا «منابع شبکههای اجتماعی» غیرقابلاستناد نیست.
