توسط : مثبت نیوز – در حال حاضر، سرانه پزشک در ایران بین ۱۱۰ تا ۱۷۰ پزشک بهازای هر ۱۰۰ هزار نفر جمعیت برآورد میشود؛ رقمی که کشور را در میان کشورهایی با تراکم پایین نیروی پزشکی قرار میدهد.
براساس آخرین آمار منتشرشده توسط سازمان نظامپزشکی ایران، سرانه دندانپزشکان عمومی و متخصص در ایران به ترتیب 38 و شش دندانپزشک در هر 100 هزار نفر جمعیت است. استان تهران و سیستانوبلوچستان به ترتیب با سرانه 101 و 15 دندانپزشک عمومی، 16 و سه دندانپزشک متخصص به ازای هر 100 هزار نفر جمعیت، برخوردارترین و محرومترین استان از نظر سرانه دندانپزشکان عمومی و متخصص در کشور هستند.
در گزارشی از مرکز پژوهشهای مجلس آمده است که تا سال 98 در ایران 30811 دندانپزشک عمومی و 4593 دندانپزشک متخصص وجود داشته است. این تعداد نشاندهنده حضور 43 دندانپزشک در هر 100هزار نفر است. براساس این مطالعه، بررسی توزیع دندانپزشکان عمومی دارای پروانه پزشکی و شاغل در کشور حاکی از آن است که 65 درصد آنها در مرکز استانها مشغول به کار هستند. استان تهران 44.3 درصد از کل دندانپزشکان عمومی کشور را به خود اختصاص داده است و به این ترتیب در رتبه نخست سرانه دندانپزشک عمومی به ازای هر 100 هزار نفر جمعیت در بین 31 استان قرار گرفته است. حدود 20 درصد از دندانپزشکان عمومی کل کشور نیز پس از استان تهران، در استانهای اصفهان، یزد، البرز، فارس، مازندران و گیلان فعالیت دارند. در سال 1388 استانهای تهران، اصفهان و یزد بیشترین نسبت دندانپزشک عمومی به جمعیت را داشتند و پس از 10 سال همچنان برترین استانها هستند. ارائه خدمات تخصصی دندانپزشکی، استانهای تهران و ایلام بیشترین نسبت دندانپزشک متخصص به جمعیت را دارند. همچنین گزارشهای منتشرشده در این زمینه، نشان میدهند که تراکم دندانپزشکان در استانهای مرکزی کشور در مقایسه با استانهای مرزی بیشتر است.
میانگین سرانه کل کشور نیز، 44 دندانپزشک به ازای هر 100 هزار نفر جمعیت است. از بین 31 استان کشور، 11 استان سرانهای بالاتر از میانگین سرانه دندانپزشک در کشور دارند. استان سیستانوبلوچستان با سرانه 18 دندانپزشک به ازای هر 100 هزار نفر جمعیت، محرومترین استان از نظر تعداد دندانپزشک است که اختلاف سرانه دندانپزشک در آن با برخوردارترین استان یعنی تهران، 98 دندانپزشک به ازای هر 100 هزار نفر جمعیت است.
طی چند دهه اخیر، تعداد دندانپزشک متخصص تربیتشده در کشور از کمتر از 50 متخصص دندانپزشک پیش از انقلاب اسلامی به 5808 متخصص دندانپزشک در سال 1402 رسیده است؛ اما این افزایش تعداد دندانپزشکان متخصص منجر به ارتقای سلامت دهان و دندان مردم نشده است.
بر اساس سیاست جدید وزارت بهداشت، اگر سالانه بهازای هر ۱۰۰ هزار نفر جمعیت، تنها ۱۰ دانشجوی پزشکی و ۲.۲ دانشجوی دندانپزشکی جذب شوند، تصویر آینده چه تغییراتی را نشان خواهد داد؟
برآوردهای بینالمللی نشان میدهد در عربستان سعودی و امارات متحده عربی نسبت پزشک به جمعیت بهمراتب بالاتر از ایران است. در عربستان سعودی این نسبت حدود ۲.۶۱ پزشک بهازای هر هزار نفر جمعیت است، معادل ۲۶۱ پزشک بهازای هر ۱۰۰هزار نفر- رقمی که بسیار بالاتر از سرانه ایران است. در امارات نیز این نسبت حدود ۲.۵۳ پزشک بهازای هر هزارنفر گزارش شده که معادل حدود ۲۵۳ پزشک بهازای هر ۱۰۰هزار نفر است و بار دیگر نشان میدهد این کشورها نسبت به ایران تراکم پزشک بیشتری دارند، همچنین در عمان نیز شاخص پزشک به جمعیت حدود ۱.۹۳ بهازای هر هزارنفر گزارش شده که معادل حدود ۱۹۳ پزشک بهازای هر ۱۰۰هزار نفر است.
در مقابل، در کشورهای همسایهای که با بحرانهای سیاسی و اجتماعی مواجه بودهاند، سرانه پزشک بهمراتب پایینتر از ایران است، برای نمونه، سوریه در دادههای سازمان بهداشت جهانی حدود ۱.۲۹ پزشک بهازای هر هزارنفر نشان میدهد، یعنی تقریباً ۱۲۹ پزشک بهازای هر ۱۰۰هزار نفر است و در برخی گزارشها حتی آمارها از وضعیت مشابه یا پایینتر حکایت داشتهاند. همچنین عراق با حدود ۰.۷۱ پزشک بهازای هر هزارنفر (معادل حدود ۷۱ پزشک بهازای هر ۱۰۰هزار نفر) در سطحی کمتر از ایران قرار دارد. در افغانستان نیز شاخص نظام سلامت از نظر تراکم کارکنان بهداشتی بسیار پایین گزارش شده؛ برخی منابع بینالمللی اشاره میکنند به ترکیب پزشکان، پرستاران و مامایی که در مجموع حدود ۱۰.۳ نفر بهازای هر ۱۰هزار نفر در کشور حضور دارند.
با این الگو، سالانه حدود ۸ هزار و ۵۰۰ دانشجوی پزشکی و نزدیک به هزار و ۸۷۰ دانشجوی دندانپزشکی وارد دانشگاهها خواهند شد. درصورتیکه این دانشجویان پس از پایان تحصیل جذب نظام سلامت شوند و خروج از چرخه درمان و مهاجرت لحاظ نشود، سرانه پزشکان عمومی کشور در ۵ سال آینده به حدود ۱۶۸ پزشک و در ۱۰ سال آینده به حدود ۱۹۳ پزشک بهازای هر ۱۰۰ هزار نفر جمعیت افزایش خواهد یافت. در حوزه دندانپزشکی نیز شرایط مشابه است. سرانه دندانپزشکان در ایران در حال حاضر حدود ۴۴ نفر بهازای هر ۱۰۰ هزار نفر جمعیت است و با جذب سالانه ۲.۲ دانشجوی دندانپزشکی، این رقم در ۵ سال آینده به حدود ۴۸ نفر و در ۱۰ سال آینده به حدود ۵۲ نفر بهازای هر ۱۰۰ هزار نفر افزایش خواهد یافت؛ رشدی محدود که بیشتر شبیه ترمیمی موقت است تا یک جهش ساختاری. مقایسه این ارقام با ظرفیتهای پذیرش گذشته نشان میدهد الگوی پیشنهادی، ظرفیت رشته پزشکی را به سطحی پایینتر از سال ۱۴۰۰ و ظرفیت رشته دندانپزشکی را تقریباً به سطح سال ۱۴۰۰ بازمیگرداند، بهعنوانمثال ظرفیت پذیرش دانشجوی پزشکی که در سال ۱۴۰۴ به حدود ۱۶ هزار نفر رسیده بود، با این الگو به حدود ۸ هزار نفر کاهش پیدا میکند، یعنی کاهش حدود ۴۷ درصد نسبت به وضعیت فعلی. ظرفیت پذیرش دندانپزشکی نیز از ۲,۸۰۰ نفر در سال ۱۴۰۴ به حدود ۱,۸۷۰ نفر کاهش پیدا میکند؛ معادل کاهش حدود ۳۳ درصد.
این اعداد وقتی با استانداردهای جهانی مقایسه میشوند، واقعیت فاصله ایران با کشورهای پیشرفته را آشکار میکنند. بر اساس گزارشهای سازمان جهانی بهداشت و سازمان همکاری و توسعه اقتصادی، میانگین سرانه پزشک در کشورهای توسعهیافته حدود ۳۵۰ تا ۴۰۰ پزشک بهازای ۱۰۰ هزار نفر جمعیت است، حتی با اجرای سناریوی خوشبینانه افزایشپذیرش دانشجوی پزشکی، ایران همچنان با سرانهای حدود ۱۹۳ پزشک در برابر حدود ۳۹۰ پزشک در کشورهای پیشرفته قرار دارد.
