توسط : مثبت نیوز – بر اساس جزییات منتشرشده از پیشنویس تفاهمنامه، مراحل اجرایی به سه فاز کلی تقسیم شدهاند که هریک جدول زمانی و چالشهای خاص خود را دارند:
فاز فوری نظامی-دریایی (۳۰ روز اول) :
ابتدا قرار بود در این فاز، ایران موظف است تنگه هرمز را به روی تمامی کشتیهای تجاری بازگشایی کند و ایالات متحده نیز محاصره دریایی خود را ظرف ۳۰ روز بردارد. اما نهایتا دونالد ترامپ در آستانه پذیرش متن نهایی توافق در بامداد دوشنبه، اعلام کرد که بلافاصله محاصره دریایی علیه ایران لغو میشود. در این چارچوب به نظر میرسد بر اساس معاملهای که برای خودداری ایران از حمله به اسرائیل در واکنش به حمله یکشنبه به ضاحیه بیروت میان تهران و واشنگتن صورت گرفت، بر خلاف تفاهم اولیه، تهران تنگه هرمز را از روز جمعه، پس از امضای حضور بازگشایی میکند و آمریکا از روز نهایی شدن سند (دوشنبه) محاصره را رفع کرد. همچنین ایران طی یک عملیات ۳۰ روزه، به پاکسازی مینهای موجود در تنگه خواهد پرداخت. با این حال، کارشناسان صنعت کشتیرانی میگویند حتی با آغاز این عملیات، بازگشت به جریان عادی ماهها طول میکشد. سائول کاوونیک، تحلیلگر ارشد انرژی در شرکت MST Financial، میگوید حتی در بهترین سناریو، سه تا شش ماه زمان نیاز است تا حمل و نقل به طور کامل از سر گرفته شود. دلیل این امر، نهتنها پاکسازی مینها، بلکه جابجایی کشتیهایی است که در طول بحران از منطقه خارج شدهاند و اکنون باید مسیر طولانی را برای بازگشت طی کنند، و همچنین نیاز به بازسازی میادین و زیرساختهای آسیبدیده دارد.
فاز مالی-اقتصادی: این فاز، که قلب تپنده توافق از نگاه تهران است، شامل تعهدات سنگین اقتصادی آمریکا میشود:
- آزادسازی ۲۴ میلیارد دلار از داراییهای بلوکهشده ایران: بر اساس یکی از بندهای تفاهم، قرار است این مبلغ طی یک دوره ۶۰ روزه آزاد شود و نیمی از آن حتی پیش از آغاز مذاکرات نهایی در اختیار ایران قرار گیرد. با این حال، مقامات آمریکایی مانند جیدی ونس و اسکات بسنت، وزیر خزانهداری، بر “عملکردی” بودن این گامها تأکید کردهاند و میگویند که “هیچ پولی صرفاً به خاطر امضای یک تفاهمنامه آزاد نخواهد شد” و رفع تحریمها بر اساس “نقاط عطف مشخصی” که ایران باید به آنها دست یابد، صورت خواهد گرفت. بر اساس برخی گزارشها تهران از طرفهای ثالث برای آزادسازی فوری ۱۲ میلیارد دلار از داراییهای بلوکه شده تضمین گرفتهاست و این داراییها از روز نهایی شدن سند، برای تهیه نیازهای کشور تحت اختیار ایران است.
- معافیت نفتی و لغو تحریمها: آمریکا متعهد شده است تا زمان حصول توافق نهایی، تحریمهای جدیدی علیه ایران وضع نکند و برای دورهای مشخص، تحریمهای نفتی را به حالت تعلیق درآورد تا تهران بتواند نفت خود را بفروشد. بر اساس گزارش روز سهشنبه وال استریت ژورنال، واشنگتن بلافاصله پس از امضای سند در روز جمعه، معافیتهای تحریمی صادرات نفت و فرآوردههای نفتی ایران را صادر میکند.
- طرح بازسازی ۳۰۰ میلیارد دلاری: یکی از شگفتانگیزترین بخشهای این پیشنویس، تعهد آمریکا و متحدانش به ارائه یک طرح بازسازی و توسعه برای ایران با ارزشی دستکم ۳۰۰ میلیارد دلار است. این بند، اگر به مرحله اجرا برسد، نشان از یک چرخش ۱۸۰ درجهای در سیاست واشنگتن دارد و آن را از یک راهبرد حداکثر فشار به سمت یک سرمایهگذاری عظیم برای تثبیت ایران سوق میدهد. به گفته مقامهای رسمی جمهوری اسلامی هر چند این بند در تفاهمنامه پایان جنگ مورد اشاره قرار گرفتهاست، اما مذاکره برای ترتیبات اجرایی آن در مذاکرات ۶۰ روزه پس از امضا انجام خواهد شد.
فاز هستهای (مذاکرات ۶۰ روزه) : این بخش، که میتوان آن را “فاز تعویق” نامید، پیچیدهترین بخش توافق است و قرار است طی ۶۰ روز پس از امضای تفاهمنامه، درباره آن مذاکره شود. در این تفاهمنامه، تهران متعهد شده است که:
- تعهد عدم دستیابی به سلاح هستهای: تهران در این تفاهم تعهد میدهد به تولید یا دستیابی به سلاح هستهای اقدام نکند.
- تعهد توقف موقت توسعه برنامه هستهای: ایران تعهد میدهد تا زمان حصول توافق نهایی، وضعیت فعلی برنامه هستهای خود را حفظ کرده و از هرگونه غنیسازی بیشتر و توسعه تأسیسات خودداری کند.
- تعیین تکلیف اورانیوم غنیشده: هر چند قرار است تمام جزئیات مذاکره هستهای به مذاکرات ۶۰ روزه سپرده شود، اما در متن تفاهمنامه به رقیقسازی ذخایر اورانیوم با غنای بالای ایران در خاک خودش به عنوان یک راهکار اشاره شدهاست.
