توسط : مثبت نیوز – فیفا اعلام کرده است که در چرخه مالی ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۶ به رکوردی بیسابقه در درآمدهای خود دست خواهد یافت و مجموع این درآمدها به حدود ۱۳ میلیارد دلار خواهد رسید؛ رقمی که نسبت به دوره قبل حدود ۷۲ درصد رشد نشان میدهد.
بخش عمده این افزایش از توسعه تورنمنتهای اصلی از جمله جامجهانی ۲۰۲۶، جامجهانی زنان ۲۰۲۳ و نسخه جدید جامجهانی باشگاهها ناشی شده و عمدتاً از قراردادهای تجاری و حقوق رسانهای تأمین میشود؛ بهطوری که بیش از ۶۰ درصد آن تا پایان ۲۰۲۴ بهصورت قراردادی تضمین شده است. در همین چهارچوب، جامجهانی ۲۰۲۶ با گسترش به ۴۸ تیم و ۱۰۴ مسابقه، نهتنها به یکی از بزرگترین رویدادهای تاریخ فوتبال تبدیل شده، بلکه نقش کلیدی در این جهش درآمدی دارد و پیشبینی میشود میلیاردها دلار اثر اقتصادی مستقیم و غیرمستقیم ایجاد کند؛ از افزایش درآمدهای تبلیغاتی و حق پخش گرفته تا رشد مصرف در بخشهایی مانند گردشگری، حملونقل و خدمات. درعینحال، فیفا اعلام کرده است که بیش از ۹۰ درصد این منابع مالی دوباره در توسعه فوتبال در میان ۲۱۱ فدراسیون عضو سرمایهگذاری خواهد شد، موضوعی که نشان میدهد جامجهانی ۲۰۲۶ همزمان یک موتور عظیم اقتصادی و یک ابزار توسعه جهانی برای فوتبال محسوب میشود.
دولت آمریکا برآورد کرده است که جامجهانی ۲۰۲۶ حدود ۱۸۵ هزار شغل ایجاد کرده و ۱۷.۲ میلیارد دلار به تولید ناخالص داخلی این کشور اضافه خواهد کرد. علاوه بر نوسازی ورزشگاهها، این رویداد باعث افزایش سرمایهگذاری در حملونقل عمومی، فرودگاهها، شبکههای ارتباطی و بهسازی فضاهای شهری در شهرهای میزبان شده است. همچنین شرکتهای فعال در حوزه فناوری، مصالح ساختمانی، مدیریت تأسیسات و زیرساختهای ورزشی از این پروژه منتفع شدهاند. تجربه جامجهانی ۲۰۲۶ نشان میدهد که نوسازی ورزشگاههای موجود میتواند جایگزین مناسبی برای ساخت مجموعههای جدید باشد. از دیگر درسهای مهم این پروژه میتوان به زمانبندی عملیات عمرانی متناسب با برنامه بهرهبرداری ورزشگاهها، انجام مطالعات فنی دقیق پیش از آغاز پروژه، طراحی زیرساختها با نگاه بلندمدت پس از مسابقات، توجه به زیرساختهای ارتباطی بهعنوان بخشی از سازه اصلی و هماهنگی میان پروژههای ورزشگاهی و برنامههای توسعه شهری اشاره کرد.
در سال ۲۰۲۰، فیفا ابتکار Making Football Truly Global: The Vision 2020–2023 را با هدف تقویت توسعه فوتبال در سراسر جهان معرفی کرد. یکی از محورهای اصلی این برنامه، توسعه زیرساختهای فوتبالی و بهویژه نقش ورزشگاهها بهعنوان قلب تپنده جوامع فوتبالی است؛ بهطوری که فیفا هدفگذاری کرده در هر یک از ۲۱۱ عضو خود، دستکم یک ورزشگاه مطابق با استانداردهای این نهاد توسعه یابد.این استانداردها بهعنوان یک چهارچوب جهانی طراحی شدهاند تا برای پروژههای ورزشی در هر مقیاس و سطحی قابلاستفاده باشند و از ایجاد ورزشگاههای بیش از حد پرهزینه یا غیرضروری جلوگیری کنند، درعینحال بر پایداری محیطزیستی، اجتماعی و اقتصادی تأکید دارند. این دستورالعملها همچنین نشان میدهند که ورزشگاهها تنها برای برگزاری مسابقات رسمی فیفا طراحی نمیشوند، بلکه باید قابلیت استفاده چندمنظوره داشته باشند تا از نظر اقتصادی پایدار باقی بمانند. به همین دلیل، طراحی و بهرهبرداری از ورزشگاهها بهگونهای تعریف شده که هم پاسخگوی نیاز مسابقات بینالمللی باشد و هم نیازهای روزمره جوامع محلی را پوشش دهد. بر اساس این چهارچوب، الزامات فیفا در دو بخش اصلی تدوین شدهاند: بخش نخست به فرایند توسعه ورزشگاه از مرحله امکانسنجی تا طراحی، ساخت و بهرهبرداری میپردازد و بخش دوم به الزامات فنی، استانداردهای عملکردی و نحوه تطبیق این معیارها با اندازهها و کاربریهای مختلف ورزشگاهها اختصاص دارد؛ موضوعی که نشاندهنده نگاه ساختاری و بلندمدت فیفا به توسعه پایدار زیرساختهای ورزشی در سطح جهانی است. میزبانی جامجهانی تنها به ساخت چند ورزشگاه مدرن محدود نمیشود، بلکه مستلزم ایجاد شبکهای گسترده از زیرساختهای حملونقل، اقامتی، انرژی، امنیتی و خدمات شهری است. بر اساس دستورالعملهای فیفا، شهرهای میزبان باید توانایی جابهجایی صدها هزار تماشاگر، خبرنگار و عوامل اجرایی را داشته باشند و دسترسی مناسب به فرودگاهها، حملونقل عمومی، هتلها و مراکز تفریحی را فراهم کنند. علاوه بر این، ملاحظات زیستمحیطی، مدیریت پسماند، تأمین آب و انرژی پایدار و کاهش آثار کربنی نیز از الزامات اصلی پروژههای جدید ورزشی به شمار میرود. در سالهای اخیر رویکرد فیفا و کشورهای میزبان به سمت استفاده حداکثری از زیرساختهای موجود حرکت کرده است. جامجهانی ۲۰۲۶ نمونه بارز این سیاست است؛ جایی که آمریکا، کانادا و مکزیک بهجای ساخت گسترده ورزشگاههای جدید، از مجموعههای ورزشی و شبکه حملونقل از پیش آماده بهره میبرند. این رویکرد علاوه بر کاهش هزینههای عمرانی، بازگشت اقتصادی پروژه را افزایش میدهد و ریسک باقیماندن ورزشگاهها و تأسیسات بلااستفاده پس از پایان مسابقات را به حداقل میرساند.
قطر و روسیه از مهمترین نمونههای بررسی نسبت «هزینه–درآمد» در تاریخ جامجهانی هستند. در روسیه ۲۰۱۸، مجموع درآمد مستقیم فیفا از کل چرخه جامجهانی حدود ۵.۳ میلیارد دلار برآورد شد، درحالیکه هزینههای برگزاری و توسعه زیرساختها در خود کشور میزبان بین ۱۱ تا ۱۴ میلیارد دلار بود. باوجوداینکه بخشی از این هزینهها از طریق گردشگری، حق پخش و اثرات اقتصادی غیرمستقیم جبران شد و درآمد اقتصادی کلی کشور به حدود ۱۲ تا ۱۴ میلیارد دلار رسید، اما این توازن بیشتر در حد سربهسر یا سود محدود ارزیابی میشود تا یک بازده اقتصادی بزرگ. در مقابل، قطر ۲۰۲۲ با درآمد مستقیم فیفا در حدود ۷.۵ میلیارد دلار از چرخه مالی جامجهانی مواجه شد، اما درآمد مستقیم اقتصادی قطر از خود رویداد معمولاً بین ۱.۵ تا ۴ میلیارد دلار برآورد میشود درحالیکه هزینهکرد این کشور چیزی در حدود 220 میلیارد دلار بوده است.
