اعتراض دو رمان‌نویس به محمدحسین مهدویان

مثبت نیوز – احمت اومیت؛ نویسنده متولد ترکیه که اولین رمانش «مه و شب» (۱۹۹۶) در ژانر داستان جنایی شاهکار محسوب می‌شود می‌گوید یک کارگردان ایرانی (محمدحسین مهدویان) برای ساخت سریالی براساس این رمان (سریال کلاغ) از او کسب اجازه نکرده است. مهدویان سال‌ها پیش اعتراض محمود حسینی‌زاد، نویسنده «بیست زخم کاری» را نیز در طول اقتباس از این رمان برای ساخت سریال «زخم کاری» برانگیخته بود.

محمود حسینی‌زاد که طبق گفته خودش «تقریباً از سال ۷۹ یا ۸۰ شروع به نوشتن‌ فیلمنامه «بیست زخم‌ کاری» براساس اقتباسی آزاد از «مکبثِ» شکسپیر» کرده بود، این اثر را حدود سال‌های ۸۲-۸۱ به پایان رساند. فیلمنامه «بیست زخم کاری» در خانواده‌ای حاجی‌بازاری و در فضایی کمدی می‌گذشت، اما حسینی‌زاد در ادامه به این دلیل که احساس کرد از ایده اصلی اثر شکسپیر فاصله گرفته‌ است، شیوه کار را تغییر داد. فیلمنامه که تمام شد از یکی، دو نفر ازجمله زنده‌یاد زاون قوکاسیان، منتقد و صاحب‌نظر سینمای ایران خواست که آن را بخواند. قوکاسیان در ابتدای دهه ۸۰، فیلمنامه حسینی‌زاد را به چند نفر نشان داد اما امکان تبدیلش به اثر سینمایی به وجود نیامد. آن‌چه مانع این اتفاق شد -طوری که زاون قوکاسیان آن زمان به حسینی‌زاد گفت- مخارج ساخت بود. برای همین حسینی‌زاد تصمیم گرفت فیلمنامه «بیست زخم کاری» را به رمان تبدیل کنم. رمانی با حدود ۱۴۰ صحنه و بسیار نزدیک به ساختار فیلمنامه‌ای که آن هم از ۱۴۰ سکانس شکل گرفته بود. این رمان سال ۱۳۸۴ برای کسب مجوز ابتدا از طرف نشر «آگاه»، بعد «افق» و بعد هم «چشمه» به وزارت ارشاد ارائه شد که در دو نشر اول، موفق به گرفتن مجوز نشد و با بازشدن راهی و صحبتی که انجام شد، «چشمه» پس از حدود ۱۰ سال موفق به کسب مجوز شد و سرانجام «بیست زخم‌ کاری» در سال ۱۳۹۵ و پس از انتظاری ۱۰ ساله به بازار نشر آمد. (از گفت‌وگوی محمود حسینی‌زاد با روزنامه «هم‌میهن» در مصاحبه‌ای با تیتر «رمان مُثله شد» ۱۳ آذر ۱۴۰۲) 

«کلاغ» (۱۴۰۴)؛ تازه‌ترین سریال شبکه نمایش خانگی مهدویان در یک فصل و ۱۱ قسمت بود که براساس اطلاعات درج شده در تیتراژ آن فیلمنامه‌اش با اقتباس از مان «مه و شب» احمت اومیت (Ahmet Ümit) نویسنده متولد ترکیه توسط محمدحسین مهدویان و عباس ریاحی نوشته شده و توسط مهدویان کارگردانی شده بود.

احمت اومیت (Ahmet Ümit) نویسنده، متولد سال ۱۹۶۰ در غازی عینتاب یا قاضی آنتپ (ششمین شهر بزرگ ترکیه)، نخستین مجموعه اشعارش را در سال ۱۹۸۹ با عنوان «Sokağın Zulası» (مخفیگاه خیابان) و نخستین مجموعه داستان کوتاهش را در سال ۱۹۹۲ با عنوان «Çıplak Ayaklıydı Gece» (پابرهنه در شب) منتشر کرد. رمان «مه و شب» که در سال ۱۹۹۶ منتشر شد، یکی از مهم‌ترین آثار پلیسی ـ سیاسی ادبیات معاصر ترکیه به شمار می‌رود و بسیاری از منتقدان و کارشناسان، آن را نقطه عطفی در کارنامه اومیت می‌دانند. این رمان فقط یک داستان جنایی نیست بلکه روایتی است از عشق، خیانت، وجدان، قدرت و تاریکی‌های پنهان دولت و جامعه. قهرمان داستان، «سدات»، مأمور سازمان اطلاعات ترکیه است. او مردی میانسال، متأهل و گرفتار بحران‌های شخصی و حرفه‌ای است که با دختری جوان به نام «مینه» رابطه‌ای عاشقانه دارد. وقتی مینه ناگهان ناپدید می‌شود، جست‌وجوی سدات برای یافتن او آغاز می‌شود؛ جست‌وجویی که به‌تدریج از یک ماجرای عاشقانه فراتر می‌رود و او را به شبکه‌ای از توطئه‌ها، عملیات مخفی، قتل‌های ثبت‌نشده و مناسبات تاریک قدرت می‌رساند. در «مه و شب»، ناپدید شدن مینه تنها یک رویداد نیست، زخمی است که هرچه داستان جلوتر می‌رود عمیق‌تر می‌شود. مخاطب در آغاز می‌خواهد سرنوشت یکی از کاراکترها را بداند، اما به تدریج درمی‌یابد که موضوع اصلی رمان خودِ مینه نیست. او بهانه‌ای است برای کاوش در ذهن مردی که سال‌ها در دستگاه امنیتی کار کرده، دستور گرفته، دستور داده و اکنون ناچار است با گذشته خود روبه‌رو شود. به همین دلیل، جست‌وجوی بیرونی با جست‌وجویی درونی گره می‌خورد و کشش داستان از همین نقطه نیرو می‌گیرد. (خبرگزاری کتاب ایران -ایبنا- در مطلبی با تیتر «ردپای احمت اومیت در «کلاغ» مهدویان»- ۲۴ خرداد ۱۴۰۵) 

درج عبارت صریح «با نگاهی به رمان «مه و شب» اثر احمت اومیت» در تیتراژ سریال «کلاغ» اگرچه می‌توانست نشانه‌ای از این باشد که پلتفرم‌های شبکه نمایش خانگی بیش از گذشته به ظرفیت‌های اقتباس به ویژه اقتباس از ادبیات داستانی سایر کشورها توجه می‌کنند اما  از همان آغاز خطری بالقوه را نیز به دنبال داشت؛ این خطر که مهدویان آن‌چه را با «بیست زخم کاری» کرد با «مه و شب» نیز کند. با پخش «کلاغ» جدا از انتقاداتی که به شیوه برخورد مهدویان با این رمان وارد شد ازجمله این که؛ «متن را از چندصدایی به تک‌صدایی، از ابهام به سوءظن و از پرسش به گزاره تبدیل کرده است»، روز شنبه ۲۸ شهریور ۱۴۰۵ خبری دیگر نیز آمد. ظاهرا احمت اومیت از مورد اقتباس قرار گرفتن رمانش بی‌خبر بوده و پس از اطلاع از موضوع ساخت سریال «کلاغ» براساس رمان «مه و شب» از طریق بولتن فرهنگی سفارت ترکیه با انتشار ویدئویی در صفحه اینستاگرامش از قصد خود برای طرح شکایت و پیگری قانونی کپی‌رایت اثرش خبر داده است.