توسط : مثبت نیوز – مرکز پژوهشهای مجلس در گزارشی با عنوان «نماگر بخش معدن و صنایع معدنی کشور، ذخایر و اکتشافات» به بررسی وضعیت ذخایر معدنی ایران و همچنین میزان اکتشافات معدنی پرداخته است.
سنگ آهن
سنگ آهن مهمترین ماده اولیه صنعت فولاد محسوب میشود که در دو نوع هماتیت و مگنتیت تشکیل شده است. بررسی گواهیهای کشف صادر شده در سال 1402 نیز نشان میدهد 261 میلیون تن و معادل 9 درصد به ذخایر قطعی سنگ آهن مورد نیاز صنایع فولاد کشور افزوده شده است. مهمترین عامل افزایش ذخایر قطعی کشف شده در این سال، صدور گواهی کشف معدن قورتدره استان کردستان به میزان 180 میلیون تن است. همچنین در این سال پس از مدتها کار اکتشافی، گواهی کشف آنومالی 19D ایران مرکزی، با عنوان معدن سنگ آهن آریز با ذخیره قطعی 49.7 میلیون تن صادر شده است.
مس
تولید فلز مس از دو طریق هیدرومتالورژی و پیرومتالورژی انجام میشود که ماده اولیه آنها به ترتیب کانسنگ مس اکسیدی و سولفیدی است. ذخیره قطعی کانسنگ مس ثبت شده در پروانههای بهرهبرداری کشور، بیشتر از نوع سولفیدی بوده؛ به این دلیل که بیشترین ذخایر مس کشور ازنوع پورفیری است.
به دلایل نامعلوم سازمان زمینشناسی ایالات متحده در گزارش خود ذخایر مس ایران را اعلام نمیکند. براساس گزارش منتشر شده این نهاد در سال 2024، ذخایر فلز مس در جهان به 980 میلیون تن فلز محتوا رسیده است. بر این اساس، ایران با داشتن نزدیک به 23 میلیون تن ذخیره 2.3 درصد ذخایر جهان را به خود اختصاص داده و بالاتر از کشورهای زامبیا، اندونزی، قزاقستان و کانادا در رتبه دهم قرار میگیرد. همچنین در سال 1402 از طریق صدور گواهی کشف جدید در مجموع 9.8 میلیون تن، با عیار میانگین 0.65 درصد، به ذخایر قطعی انواع کانسنگ مس کشور افزوده شده است.
آلومینیوم
به صورت متداول فلز آلومینیوم از کانی بوکسیت تولید میشود. علاوه برآن، در برخی کشورها روشهایی برای تولید این فلز از نفلین و آلونیت نیز پیگیری میشود.
با توجه به ذخیره 30 میلیارد تنی بوکسیت در جهان، ذخیره این ماده معدنی در کشور کمتر از 0.2 درصد از جهان است. بهطورکلی با توجه به شرایط زمینشناسی، امکان تشکیل ذخایر قابل توجه بوکسیت در نیمکرهشمالی زمین، از جمله ایران، فراهم نیست. گفتنی است، امکان تولید آلومینا از هر نوع بوکسیت وجود ندارد، لذا در این بررسی تنها آن دسته از معادن در نظر گرفته شده که ماده معدنی آن از نظر فنی برای تولید آلومینا مناسب بوده است. سازمان زمینشناسی ایالات متحده در گزارش سال 2024 خود، ذخیره نفلین سینیت و فلدسپار در ایران را 95 میلیون تن گزارش کرده است. همچنین، مجموع ذخایر قطعی ثبت شده فلدسپار سدیک و پتاسیک در پروانههای بهرهبرداری کشور 230 میلیون تن است. وجود ذخیره قطعی 80 میلیون تنی آلونیت، به همراه بومیسازی فناوری تولید آلومینا از آن، میتواند از جمله مزیتهای کشور در سالهای آینده باشد.
زغالسنگ
در ابتدا ذکر این نکته ضروری است که آنتراسیت، مرغوبترین کیفیت را دارد، یعنی شامل کمترین مقدار آب و مواد فرّار و بیشترین محتوی کربن است و با شعله کوچک و آبیرنگ و بدون دود میسوزد. از این زغالسنگ بیشتر برای تولید انرژی برق استفاده میشود. در رده کیفی بعدی، زغالسنگهای بیتومینه قرار دارد که در برخی شرایط خاص میتواند در کوره بلند و بهمنظور تولید فولاد استفاده شود.
گفتنی است در ایران زغالسنگ به صورت عمده برای تولید فولاد به کار میرود و درحالحاضر هیچ نیروگاهی با ورودی زغالسنگ در شبکه برق کشور فعالیت نمیکند. زغالسنگ حرارتی بیشتر با انگیزه صادرات به کشورهای همسایه و تولید برخی فلزات استخراج میشود. در سالهای گذشته توجه به زغالسنگ حرارتی در کشور، به دلیل موضوع ناترازی انرژی، افزایش یافته است.
در این راستا میتوان به ذخیره قطعی ثبت شده از زغالسنگ بیتومینه حرارتی در گواهیهای کشف صادر شده در سالهای 1401 و 1402 اشاره کرد که بیش از 180 میلیون تن گزارش شده؛ که نشان از وجود ظرفیت بالقوه بهرهبرداری از این حامل انرژی در کشور است. مهمترین عامل افزایش قابل توجه ذخایر قطعی زغالسنگ حرارتی در کشور، صدور گواهی کشف برای معدن کوچکعلی جنوبی در خراسان جنوبی با ذخیره 177 میلیون تن بوده است.
اداره اطلاعات انرژی ایالات متحده، ذخایر زغالسنگ جهان در سال 2023 را 1.285 میلیارد تن گزارش کرده است. براساس اطلاعات مندرج در این گزارش، ایران با 1.336 میلیون تن ذخیره در جایگاه چهلم جهان قرار گرفته است.
سرب و روی
در محاسبه مقدار کانسنگ و فلز محتوا در ردیفهای «کانسنگ سرب و خاک روی اکسیدی» و «کانسنگ سرب و خاک روی سولفیدی» جدول 9، با توجه به بهروز شدن ذخیره معدن انگوران (بهعنوان دومین معدن مهم کشور در این قسمت پس از معدن مهدیآباد) در انتهای سال 1403، برای محاسبه ذخیره قطعی این معدن در پایان سال 1402، میزان استخراج سال 1403 به ذخیره قطعی بهروز شده، افزوده شده است. از اینرو در ردیفهای مذکور و همچنین ردیف «مجموع»، میان ستونهای «ذخیره قطعی کانسنگ ثبت شده»، «استخراج مؤثر» و «ذخیره کانسنگ باقیمانده» ارتباطی وجود ندارد.
سازمان زمینشناسی ایالات متحده در گزارش سال 2024 خود ذخایر جهانی سرب و روی را به ترتیب 95 و 230 میلیون تن فلز محتوا گزارش کرده است. در این گزارش همچنین ذکر شده که ایران با داشتن ذخیره 2 میلیون تن فلز سرب 2.1 درصد از ذخایر این فلز را در اختیار دارد و در میان سایر کشورها رتبه هفتم را دارد که با مقدار گزارش شده توسط وزارت صنعت، معدن و تجارت حدود 5 میلیون تن، تفاوت معناداری دارد. در این صورت سهم ایران از ذخایر جهانی سرب 5.2 درصد و رتبه پنجم خواهد بود. درمجموع، ایران با دارا بودن حدود 6.5 درصد ذخایر جهانی روی، در میان کشورهای جهان حائز رتبه پنجم است.
طلا
با توجه به ذخیره 59 هزار تن محتوای طلا در معادن جهان که توسط سازمان زمینشناسی ایالات متحده در سال 2024 اعلام شده، حدود 0.44 درصد از ذخایر این فلز در ایران واقع شده است. این در حالی است که تنها در سالهای 1401 و 1402، وزارت صمت به حدود 22.4 میلیون تن ذخیره قطعی کانسنگ (که بخش قابل توجهی از آن مربوط به کانسنگ سولفیدی است) گواهی کشف جدید اعطا کرده که حدود 10 درصد از ذخایر قطعی کانسنگ است. مهمترین عامل این افزایش، صدور گواهی کشف برای معدن تخت در استان سیستان و بلوچستان با ذخیره قطعی 16.2 میلیون تن کانسنگ سولفیدی و اکسیدی بوده است. با توجه به بررسیهای صورت گرفته به نظر میرسد پتانسیلهای بیشتری از ذخایر طلا در کشور نهفته باشد که نیاز به گسترش فعالیتهای اکتشافی در سراسر کشور دارد.
