توسط : مثبت نیوز – دیجیکالا امروز دیگر صرفا یک فروشگاه اینترنتی نیست؛ بلکه بهعنوان رهبر تجارت الکترونیک ایران، اکوسیستمی پیچیده از لجستیک، فینتک، تبلیغات دیجیتال و خردهفروشی را شکل داده است؛ در طول دو دهه، این پلتفرم توانست باوجود تلاطمهای اقتصادی، تورم سنگین و غیبت رقبای بینالمللی، رفتار خرید میلیونها ایرانی را تغییر دهد و شبکهی توزیعی بهوسعت کل کشور بسازد؛ اما وقتی صحبت از سنجش ارزش واقعی دیجیکالا بهمیان میآید، معادلات بهدلیل شرایط خاص اقتصاد کلان ایران پیچیده میشود.
برای درک جایگاه دیجیکالا، ابتدا باید ببینیم سرمایهگذاران چه نگاهی به ارزش آن دارند و سپس این نگاه را با مقیاس واقعیِ عملیات شرکت مقایسه کنیم. در حال حاضر، دو دادهی مالی مهم برای تخمین ارزش فعلی دیجیکالا روی کاغذ در دسترس است که تصویری از شرایط کنونی بازار ترسیم میکند:
- معاملهی همراه اول (مرداد ۱۴۰۳): در جریان خرید ۴۰ درصد از سهام دیجیکالا توسط همراه اول، ارزش کل این پلتفرم، ۳۰ هزار میلیارد تومان ارزیابی شد. با در نظر گرفتن میانگین نرخ ۶۸ هزار تومانی دلار آزاد در آن مقطع، این مبلغ بهطور تقریبی معادلِ ۴۴۱٫۲ میلیون دلار بود.
- گزارش عملکرد پومگرانِت (منتهی به آوریل ۲۰۲۵): شرکت سرمایهگذاری سوئدی پومگرانت که سهامدار تعدادی از استارتاپهای ایران است، در گزارشهای خود، ارزش سهام ۱۱٫۳ درصدیاش در دیجیکالا را ۶۵٫۹ میلیون یورو اعلام کرده که با محاسبهای ساده، این عدد بهطور ضمنی ارزش کل دیجیکالا را حدود ۵۶۳٫۲ میلیون یورو (تقریبا ۶۳۲٫۷ میلیون دلار) نشان میدهد.
تصویر واقعی و پتانسیل اصلی دیجیکالا زمانی روشنتر میشود که از ترازنامههای محدودِ فعلی فاصله بگیریم و بهسراغ حجم ناخالص تراکنشها برویم؛ شاخصی که نشان میدهد این پلتفرم در عمل چه حجم از اقتصاد کشور را به گردش درمیآورد. طبق دادههای مرکز توسعهی تجارت الکترونیک و گزارشهای خود شرکت، میتوانیم با تقریبی محافظهکارانه به اعداد قابلتوجهی برسیم. جدول زیر مسیر رسیدن به ارزش تخمینی GMV دیجیکالا را نشان میدهد:
مبلغ حدود ۱٫۴۵ میلیارد دلاری بهدستآمده برای GMV، صرفا به هستهی اصلی خدمات دیجیکالا، یعنی مارکتپلیس آن مربوط میشود و بازوهای دیگر گروه را شامل نمیشود. از سویی دیگر، گزارش سالانهی این شرکت در سال ۱۴۰۳، رشد حدود ۹۰ درصدی درآمدش را نشان میدهد؛ حفظ چنین شیب صعودی خیرهکنندهای در اقتصاد پرریسک ایران، بلوغ مدل کسبوکار آنها را بهتصویر میکشد.
حال اگر بخواهیم مقیاس عملیاتی دیجیکالا را در ترازوی منطقهای بسنجیم، باید به سراغ ضرایب ارزشگذاری برویم. در بازارهای مشابه، پلتفرمهایی مثل Hepsiburada در سال ۲۰۲۰ با GMV حدود ۲٫۴ میلیارد دلاری، توانستند در عرضهی اولیهی بورس نزدک به ارزشگذاری ۳٫۹ میلیارد دلاری برسند که نشاندهندهی ضریب ۱٫۶ برابری نسبت به GMV است. ترندیول نیز در سال ۲۰۲۱ با GMV حدود ۱۰ میلیارد دلاری، با ضریب مشابهی به ارزش ۱۶٫۵ میلیارد دلار رسید.
اگر فرض کنیم دیجیکالا در کشوری با اقتصاد نرمال و متصل به بازارهای جهانی فعالیت میکرد، ارزش واقعی این گروه با ضرایب محافظهکارانه بهشکل زیر محاسبه میشد:
- ارزش مارکتپلیس: با اعمال ضریب محتاطانهی ۱٫۲برابر روی GMV یک و نیم میلیارد دلاری، ارزش بخش مارکتپلیس بهتنهایی عدد ۱٫۷۳ میلیارد دلار را لمس میکند.
- ارزش سایر بازوهای گروه: دیجیکالا مجموعههای قدرتمند دیگری نظیر دیجیپی در حوزهی خدمات اعتباری و فینتک، طلای دیجیتال و اسمارتک در حوزهی تبلیغات و مارکتینگ را در اختیار دارد که هر یک بازیگرانی جدی در حوزهی خود هستند. اگر ارزشافزودهی این بازوها را تنها ۲۰ درصدِ ارزش مارکتپلیس در نظر بگیریم، حدود ۳۴۷ میلیون دلار به مبلغ نهایی اضافه میشود.
- ارزشگذاری نهایی: در یک ساختار اقتصادی استاندارد، ارزش کل مجموعهی دیجیکالا از مرز ۲ میلیارد دلار فراتر میرود.
مقایسهی عددِ ۲ میلیارد دلاری با ارزشگذاریهای حدود ۶۰۰ میلیون دلاری دیجیکالا در معاملات داخلی و گزارشهای خارجی، همان داستان تلخ را برایمان تداعی میکند که استارتاپهای پیشرو ایران در ترازنامههای جهانی دیده نمیشوند. شرکتی که ابعاد عملیاتی آن در استانداردهای جهانی در قوارهی یک یونیکورن است؛ اما روی کاغذ با کسری از ارزش واقعیاش معامله میشود.
