توسط : مثبت نیوز – تپسی در میان بازیگران بزرگ اقتصاد دیجیتال ایران یک استثنای بسیار مهم بهحساب میآید؛ شرکتی که هم تجربهی ارزشگذاری رسمی در فرآیند ادغام و تملیک را دارد، هم به واسطهی حضور در بازار بورس، صورتهای مالیاش بهطور شفاف
در دسترس عموم قرار میگیرد. این شفافیت اجازه میدهد تا نهتنها مقیاس واقعی تپسی را بسنجیم؛ بلکه از دادههای آن بهعنوان خطکشی برای محاسبهی ارزش کل رقیب بزرگترش، اسنپ استفاده کنیم.
برای ورود به بحث ارزشگذاری تپسی، ابتدا باید دو نمای متفاوت از گذشتهی نزدیک و ارزشگذاریهای پیشین آن را بررسی کنیم:
- ارزشگذاری در معاملهی گلرنگ (بهمن ۱۴۰۲): در جریان تصاحب حدود ۷۰ درصد از سهام تپسی توسط گروه گلرنگ، ارزش کل این پلتفرم مبلغی معادل ۲٫۱ هزار میلیارد تومان ارزیابی شد. با توجه به نرخ ارز در آن مقطع، این مبلغ تنها معادل ۳۸ میلیون دلار بود؛ عددی که در مقایسه با همتایان منطقهای بهشدت ناچیز به نظر میرسد.
- ارزشگذاری از نگاه همبنیانگذار: میلاد منشیپور اوایل ۱۴۰۳ در مصاحبه با پادکست طبقه ۱۶ با اشاره به تصاحب ۳ میلیارد دلاری Careem توسط اوبر، مقایسهی معناداری انجام داد. به گفتهی او، کریم در زمان یکی از راندهای کلیدی جذب سرمایهاش، مجموعا ۳۵۰ هزار سفر روزانه در چهار کشور داشت؛ درحالیکه تپسی در زمان خروج او نزدیک به ۴۰۰ هزار سفر ثبت میکرد و اکنون با تزریق سرمایه به مرز یک میلیون سفر روزانه رسیده؛ منشیپور معتقد بود حتی با در نظر گرفتن اینکه هزینهی سفر در ایران ۵ تا ۶ برابر ارزانتر است، تپسیِ آن زمان باید حداقل ۶۰۰ میلیون دلار ارزشگذاری میشد که به دلیل چالشهای اقتصاد کلان، حتی به یکدهم این مبلغ نیز نرسید.
اگر بخواهیم فراتر از مقایسهی تعداد سفرها، مبنای محاسبه را گردش مالی قرار دهیم، مقیاس عملیاتی تپسی چگونه خواهد بود؟ با مهندسی معکوسِ دادههای منتشرشده در صورتهای مالی سال ۱۴۰۳، میانگین مبلغ ۸۱ هزار تومانیِ سفرها و درآمد حدود ۲٫۳ همتی از محل کمیسیون ۱۵ درصدی، به جدول زیر میرسیم:
همانطور که در تخمینهای قبلی دیدیم، استارتاپ کریم با ضریبی معادل ۲٫۴۶برابرِ تراکنشهای مالیاش توسط اوبر خریداری شد. اگر برای تپسی در یک ایرانِ نرمال و بدون تحریم، ضریب محافظهکارانهی ۱٫۸۵برابری را در نظر بگیریم، ارزش کسبوکار تپسی بهشکل زیر تفکیک میشود:
- ارزش هستهی اصلی (تاکسی اینترنتی): با اعمال ضریب ۱٫۸۵ روی مبلغ ۲۲۵٫۷ میلیون دلاریِ تراکنشها، ارزش بخش حملونقل بهتنهایی به عدد ۴۱۷٫۵ میلیون دلار میرسد.
- ارزش بازوهای جانبی: تپسی سرویسهای نوپایی نظیر تحویل غذا، ارسال بسته و سفارش از سوپرمارکت را نیز توسعه داده است. اگر ارزش تمام این سرویسها را معادل ۱۰ درصد از ارزش هستهی اصلی لحاظ کنیم، حدود ۴۲٫۵ میلیون دلار به مبلغ نهایی افزوده میشود.
- ارزشگذاری نهایی گروه: در یک اقتصاد استاندارد، ارزش کل گروه تپسی براساس خروجیهای سال ۱۴۰۳ به مبلغی در حدود ۴۶۰ میلیون دلار میرسید.
بنابراین محاسبات نشان میدهد که تپسیِ ۱۴۰۳، حتی بدون سایهی تحریمها نیز همچنان با تبدیلشدن به یک یونیکورنِ میلیارد دلاری فاصله داشته است.
باوجود فاصلهی فعلی تا جایگاه یونیکورن، تپسی با سرعت رشد بالایی روبهجلو حرکت میکند. صورتهای مالی نشان میدهد که این شرکت در سال ۱۴۰۳ با درآمد عملیاتی ۲۶ هزار میلیارد ریالی، رشد خیرهکنندهی ۱۳۷درصدی درمقایسهبا ۱۴۰۲ تجربه میکند.
از آنجا که براساس آمار تپسی، میانگین مبلغ سفرها در سال ۱۴۰۳ تنها ۲۱ درصد افزایش یافته، مشخص میشود که عامل اصلیِ رشد، نه صرفا تورم؛ بلکه افزایش واقعی تعداد سفرها بوده است. تداوم شیب صعودی، پتانسیل تپسی برای رسیدن به اعداد و ارقام یونیکورنهایی مثل کریم طی سالهای آینده را اثبات میکند.
برای درک بهتر پتانسیل تپسی، میتوانیم درآمد تپسی را با حذف اثرِ کاهش ارزش پول ملی و براساس شاخص برابری قدرت خرید (PPP) بسنجیم:
- درآمد همتراز جهانی: براساس دادههای بانک جهانی، ضریب تبدیل PPP برای ایران معادل ۱۱۸٬۲۶۸ ریال است. اگر درآمد عملیاتی یکسالهی تپسی را با این نرخ همتراز کنیم، به درآمدی معادل ۲۲۰ میلیون دلار در اقتصاد آمریکا میرسیم.
- مقایسه با بازار آمریکا: اهمیت درآمد تپسی زمانی مشخص میشود که آن را در کنار بازیگران جهانی قرار دهیم؛ شرکتی مانند Lyft در بازار آمریکا با رکورد ۹۴۵ میلیون سفر و با وجود ثبت زیان عملیاتی ۱۸۸ میلیون دلار، در حال حاضر ارزش بازاری معادل ۵٫۵ میلیارد دلار دارد.
مقایسهی تپسی با لیفت بهروشنی نشان میدهد که زیرساختهای اقتصاد دیجیتال ایران، در صورت اتصال به اقتصاد آزاد، چه حجم عظیمی از ارزشآفرینی محبوسشده را در دل خود جای دادهاند.
