توسط : مثبت نیوز – سهم خلیجفارس و تنگههرمز و همچنین فراتر از آن، سهم خاورمیانه در مبادلات انرژی و تجارت جهانی چقدر است؟
تنگه هرمز، واقع بین عمان و ایران، خلیج فارس را به دریای عمان و دریای عرب متصل میکند. این تنگه به اندازه کافی عمیق و پهن است که بتواند بزرگترین تانکرهای نفت خام و کالاهای تجاری دنیا را اداره کند. در باریکترین نقطه، این تنگه تنها ۳۳ کیلومتر عرض دارد که آن را شلوغ و خطرناک میکند.
براساس گزارشهای مختلف، کشورهای حوزه خلیج فارس تقریباً یکسوم نفت جهان را تولید میکنند و تنگه هرمز در قلب یکی از مناطق اصلی تولید نفت جهان قرار دارد. این تنگه با پنج عضو سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) یعنی عربستان سعودی، ایران، عراق، کویت و امارات و همچنین دو تولیدکننده دیگر، قطر و عمان، هممرز است. آژانس بینالمللی انرژی پیشبینی کرده سهم خاورمیانه از تولید نفت جهانی در سال گذشته ۳۱ درصد بوده است. در بسیاری از گزارشها درخصوص تنگه هرمز، عمدتاً تمرکز بر تجارت نفت است، اما در ادامه براساس دادههای مؤسسه کپلر، به بررسی طیف قابل توجهی از اقلامی پرداخته میشود که تجارت آنها وابسته به تنگه هرمز بوده و هرگونه آسیب به آن، تأثیرات قابل توجهی بر روند تولید و مصرف و تجارت آن خواهد گذاشت.
35 درصد سهم از تجارت نفت خام: براساس دادههای مؤسسه کپلر، بسته شدن تنگه هرمز به شدت بر جریان نفت خام تأثیر خواهد گذاشت، بهطوریکه درمجموع 34.7 درصد از کل تجارت جهانی نفت خام از طریق تنگه هرمز عبور میکند. طبق گزارش اداره اطلاعات انرژی آمریکا، در سال ۲۰۲۴، جریان نفت و محصولات نفتی از طریق این تنگه 20 میلیون بشکه در روز یا معادل ۲۰ درصد از مصرف جهانی نفت بوده که در سال 2025 نیز تغییر محسوسی نکرده است. همچنین اکثر نفتهایی که از این تنگه عبور میکنند، هیچ وسیله جایگزینی برای خروج از منطقه ندارند، اگرچه برخی خط لولههای جایگزین احداث شده که میتوانند تنگه هرمز را دور بزنند.
20 درصد تجارت گاز طبیعی: آمارهای کپلر میگوید هرگونه اختلال در تنگه هرمز، سهم ۲۰ درصدی جریان جهانی LNG که از طریق این مسیر منتقل میشود را به شدت تحت تأثیر قرار خواهد داد.
26 درصد از تجارت میعانات گازی: طبق دادههای کپلر، نزدیک به 26 درصد از میعانات گازی جهان از طریق تنگه هرمز صادر شده و بخش عمده آن به آسیا عرضه میشود.
15 درصد از تجارت محصولات/مواد شیمیایی: صادرات محصولات تصفیهشده و متانول منطقه برای بازاهای آسیایی و اروپا بسیار مهم است و هرگونه اختلال در آن، جریان گازوئیل، خوراک پتروشیمی و تأمین سوخت بانکرینگ فجیره را تحت تأثیر قرار خواهد داد. براساس آمارهای کپلر، سهم تنگه هرمز از تجارت دریایی محصولات/مواد شیمیایی در سال 2024 حدود 15.4 درصد بوده است. طبق آمارها 15.2 درصد از تجارت دریایی محصولات بر پایه پلیپروپیلن در جهان از تنگه هرمز عبور میکند. کاهش جریان محصولات بر پایه پلیپروپیلن به ویژه به کشورهای آسیایی عضو OECD و اروپا آسیب خواهد رساند، زیرا دومی جایگزین گازوئیل تحریمشده روسیه با حجمهای خاورمیانه (و سایر کشورها) میشود. کاهش صادرات محصولات بر پایه نفت خام بیشتر بر پالایشگاهها در جنوب شرقی آسیا و ایالات متحده تأثیر میگذارد که از سال 2022 تا حدودی واردات از روسیه را با نمونههای خاورمیانه جایگزین کردهاند. همچنین، مرکز بانکرینگ فجیره امارات متحده عربی که در خارج از تنگه هرمز واقع شده، با کمبود شدید سوختهای کشتیرانی مواجه خواهد شد. براساس آمارهای کپلر در سال 2024 روزانه 233 هزار بشکه محصولات بر پایه نفت خام از این منطقه عبور کرده است.
16 درصد از تجارت کودهای شیمیایی: شاید تا به حال نشنیده باشید که منطقه خاورمیانه یکی از بزرگترین صادرکنندگان کود شیمیایی و مواد اولیه آن است. براساس دادههای کپلر در سال گذشته میلادی حدود 16.5 درصد از کل صادرات دریایی کود در جهان از تنگه هرمز عبور کرده است. دریافتکنندگان اصلی شامل هند، برزیل و چین هستند.
14 درصد از واردات اقلام غذایی: وابستگی کشورهای منطقه به واردات کشاورزی از طریق تنگه هرمز – به ویژه غلات، دانههای روغنی و شکر – امنیت غذایی منطقهای را در برابر اختلالات بسیار آسیبپذیر میکند. براساس دادههای کپلر، در سال 2024 حدود 14.5 درصد از واردات دریایی غلات، دانههای روغنی، شکر، قهوه و غیره از تنگه هرمز وارد کشورهای منطقه شده است.
سهم 8 تا 9 درصدی سیمان و کلینکر: این منطقه حجم قابل توجهی از صادرات سنگ آهک به هند و بنگلادش و همچنین سیمان و کلینکر به آفریقا ارائه میدهد. براساس آمارها، طی سال گذشته 27.5 درصد از مواد معدنی صادراتی جهان از طریق دریا مربوط به تنگه هرمز بوده است. همچنین حدود 8.8 درصد از کک نفتی و 8 درصد از صادرات سیمان و کلینکر از طریق تنگه هرمز صادر شده است.
